Nadciśnienie tętnicze zdobyło sobie miano „cichego mordercy” w zakresie chorób układu krążenia, ponieważ nadciśnienie tętnicze pierwotne może nawet przez długi czas przebiegać bez objawów klinicznych i chory może nie od­czuwać dolegliwości. Dopiero wystąpienie udaru mózgu czy zawału serca – ciężkich powikłań związanych z nadciśnieniem – bywa pierwszym objawem tej choroby. Nadciśnienie tętnicze jest przewle­kłą, wymagającą długotrwałego leczenia, chorobą układu krążenia, w której dochodzi do trwałego pod­wyższenia ciśnienia w naczyniach tętniczych całego organizmu. Nad­ciśnienie tętnicze stwierdza się u ponad 30% Polaków. Wielu pacjentów nie wie o swojej cho­robie lub leczy ją w sposób niewystarczający. Bardzo często nie odczuwa się pod­wyższonego ciśnienia tętniczego i na ogół odkrywa się je przypadkowo. Nadciśnie­nie nie leczone przez lata doprowadza do uszkodzenia serca i naczyń krwionośnych, udaru mózgu i niewydolności serca. U chorych z nadciśnieniem większe jest też ryzyko wystąpienia zawału mięśnia sercowego i niewydolności nerek. Dzięki właściwemu leczeniu można uniknąć po­wikłań nadciśnienia tętniczego.

W spoczynku ciśnienie tętnicze skurczo­we u dorosłego kształtuje się na poziomie poniżej 140 mm Hg, ciśnienie rozkurczowe natomiast poniżej 90 mm Hg. Jeżeli ciśnienie skurczowe wynosi 140 mm Hg lub więcej, zaś rozkurczowe 90 mm Hg lub powyżej, mówimy o nadci­śnieniu. Do rozpoznania nadciśnienia tętniczego wystarczy zatem, gdy jedna z tych wartości jest podwyższona. W przypadku gdy nadciśnieniu towarzyszą cukrzyca lub choroby nerek, to podawanie leków rozpoczynamy nawet przy wartościach przekraczających 130/85 mm Hg. Chorych z nadciśnieniem tętniczym można ogólnie podzielić na dwie grupy. Do pierwszej grupy należą chorzy, u których przyczyna nadciśnienia mimo wielkiego postępu pozostaje wciąż nie w pełni wyjaśniona. Są to chorzy z nad­ciśnieniem pierwotnym (samoistnym). Stanowią oni około 95% ogólnej populacji chorych z nadciśnieniem tętniczym. Drugą grupę stanowią chorzy z nadci­śnieniem wtórnym (objawowym). Nadciśnienie tętnicze wywołane jest u nich chorobami nerek, niektórych gruczołów wewnętrznego wydzielania, a także wa­dami rozwojowymi dużych tętnic. Liczne obserwacje wskazują też na związek obturacyjnego bezdechu podczas snu z nadci­śnieniem tętniczym. Szczególne znaczenie ma wykrycie nadciśnienia tętniczego z po­tencjalnie usuwalną przyczyną. Wymienić tu należy przede wszystkim nadciśnienie naczyniowo-nerkowe – najczęstszą postać nadciśnienia wtórnego, guz chromochłonny nadnerczy, zespół Cushinga. U tych chorych ustalenie prawidłowego rozpo­znania i wdrożenie właściwego leczenia stwarza szansę uzyskania normalizacji ciśnienia krwi.

Przyczyny nadciśnie­nia tętniczego

Obecnie powszechnie akceptowany jest pogląd, że patogeneza nadciśnienia tętniczego jest złożona, wieloczynnikowa. Fizjologiczna regulacja ciśnienia krwi ule­ga zaburzeniu, przy czym zmiany mogą dotyczyć wszystkich ogniw złożonego me­chanizmu utrzymującego ciśnienie krwi na prawidłowym poziomie. W rozwoju nadciśnienia tętniczego ro­snące znaczenie przypisuje się skłonności genetycznej. Burzliwy rozwój biologii mo­lekularnej sprawił, że badania nad genetycznym uwarunkowaniem nadciśnienia stanowią obecnie jeden z najbardziej rozwijanych kierunków badawczych.

Interesujące są też badania, które suge­rują istnienie zależności między wzmożo­ną aktywnością współczulną a rozwojem insulinooporności i zaburzeń lipidowych (gospodarki tłuszczowej w organizmie). Na przestrzeni ostatnich lat dokonał się ogromny postęp w badaniach zwłaszcza nad rozwojem powikłań w układzie sercowo-naczyniowym pl.wikipedia.org. Angiotensyna II poza działaniem wazokonstrukcyjnym wywiera niekorzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy poprzez stres oksydacyjny, aktywację różnych czynników wzrostowych i działa­nie prozakrzepowe. W świetle aktualnych poglądów angiotensyna II może stanowić ważne ogniwo łączące nadciśnienie tętni­cze z miażdżycą.

Nadciśnienie tętnicze w Polsce

Szacuje się, że na nadciśnienie tętnicze choruje około 8 milionów dorosłych Pola­ków, co wskazuje na skalę zjawiska i jego społeczny charakter. Trzeba pamiętać, że nadciśnienie tętnicze jest jednym z głównych czynników ryzyka choroby nie­dokrwiennej serca i udaru mózgu. Badania epidemiologiczne prowadzone w ramach Pol Monica Bis w populacji prawobrzeżnej Warszawy wykazały, że wykrywalność nadciśnienia wynosiła 65% u mężczyzn i u 79% kobiet. Prawidłową kontrolę nadciśnienia stwier­dzono u 8% mężczyzn i 16% kobiet. Z kolei badania NATPOL III Plus (Nad­ciśnienie tętnicze w Polsce) wykazały, że wykrywalność nadciśnienia w Polsce wynosiła 67%, a właściwą kontrolę ciśnienia stwierdzano u 12% badanych. Powyższe dane wskazują, że wykrywal­ność nadciśnienia tętniczego i właściwa kontrola nadciśnienia są w naszym kraju wysoce niezadowalające.

Leczenie farmakologiczne nadciśnienia

Kiedy nadchodzi moment, w którym nie możemy obejść się bez leków? Odpowiedź jest prosta – wówczas gdy le­czenie niefarmakologiczne (bez leków) nie wystarcza do znormalizowania ciśnienia tętniczego lub gdy współwystępują inne choroby układu krążenia (choroba wień­cowa, stan po zawale mięśnia sercowego lub po udarze mózgu, niewydolność serca) i cukrzyca. Obecnie w Polsce istnieje po­nad 50 różnych substancji obniżających ciśnienie i około 300 różnych preparatów znajdujących się w obrocie handlowym. Składają się one z jednej substancji lub połączenia wielu substancji. Ponad jedna trzecia Polaków nie zna wartości swojego ciśnienia tętniczego. Wielu chorych pomi­mo stwierdzenia podwyższonych wartości ciśnienia tętniczego nie leczy się wcale lub leczy się nieregularnie. Skuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego powodu­je zmniejszenie ryzyka wystąpienia jego powikłań prawie o połowę. Przestrzegamy przed leczeniem się „na własną rękę”. O wyborze odpowiedniego sposobu terapii może decydować jedynie lekarz.

Stethoscope with pen on a table

Wartości ciśnienia tętniczego

Górna wartość, nazywana ciśnieniem tętniczym skurczowym, powstaje w momencie, w którym mięsień sercowy kurczy się, aby wpompować krew do na­czyń krwionośnych, a dolna, nazywana ciśnieniem tętniczym rozkurczowym, jest notowana, gdy serce się rozkurcza. Wobec tego w trakcie każdego uderzenia serca ciśnienie w naczyniach waha się pomiędzy górną i dolną wartością. Nad­ciśnienie tętnicze stwierdza się dopiero wówczas, gdy w trakcie trzech kolejnych wizyt u lekarza pomiary ciśnienia tętniczego wykazują podwyższone wartości. U zdrowego człowieka wartości ciśnienia tętniczego nie są jednak stale jednakowe. W nocy ciśnienie tętnicze jest najczęściej nieco niższe niż w ciągu dnia, natomiast praca fizyczna lub stres psychiczny mogą zwiększyć wartości ciśnienia tętniczego w ciągu kilku minut. U człowieka zdrowego ciśnienie tętnicze zwiększa się jednak tyl­ko na krótki czas, na przykład w trakcie wysiłku fizycznego, po czym bardzo szyb­ko normalizuje się. Ciśnienia tętniczego nie można „wyczuć” – należy je mierzyć! Nie ma żadnych specyficznych dla nad­ciśnienia objawów chorobowych. Zdarza się, że pacjenci z nadciśnieniem uskarżają się na bóle w okolicy serca, bóle i zawroty głowy lub duszność. Objawy te mogą jed­nak wystąpić również przy prawidłowych wartościach ciśnienia tętniczego. Zdecydowanie najważniejszym elemen­tem leczenia jest zmniejszenie nadwagi. U ludzi z nadwagą nadciśnienie tętnicze występuje dwa razy częściej niż u ludzi z normalnym ciężarem ciała. Przez samo zmniejszenie nadwagi wartości ciśnienia tętniczego mogą zostać często tak dalece obniżone, że wdrożenie leczenia lekami nie jest już konieczne. Kawa pita w umiarko­wanych ilościach nie jest przeciwwskaza­na w nadciśnieniu tętniczym. Natomiast bardzo ważne jest ograniczenie spożycia alkoholu, który podnosi ciśnienie. Po zmniejszeniu spożycia alkoholu ciśnienie zmniejsza się, a ponadto odchudzanie sta­je się łatwiejsze! Można również spróbo­wać zmniejszyć wartości ciśnienia poprzez ograniczenie spożycia soli kuchennej. Jednak, inaczej niż przy redukcji nadwagi i spożycia alkoholu, czy i na ile zmniejszy się ciśnienie dzięki ograniczeniu spożycia soli, jest sprawą indywidualną i nie da się precyzyjnie przewidzieć. Przy próbie ogra­niczenia spożycia soli należy pamiętać, że szczególnie dużo soli kuchennej znajduje się w konserwach i daniach gotowych.

Leczenie nadciśnienia tętniczego

Szeroko zakrojone wieloośrodkowe programy lekowe bezspornie udowodniły skuteczność leczenia nadciśnienia o róż­nym stopniu zaawansowania, a co naj­istotniejsze, zmniejszenie chorobowości i umieralności. Duże znaczenie miały także badania poświęcone niefarmakologicznym metodom (modyfikacji stylu życia), które stanowią nieodłączny element leczenia nadciśnienia tętniczego.

Leczenie niefarmakologiczne obejmuje przede wszystkim redukcję nadwagi, ograniczenie spożycia soli i alkoholu oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Szcze­gólnie ważne znaczenie ma zaprzestanie palenia tytoniu. Modyfikacja stylu życia przyczynia się nie tylko do obniżenia ciśnienia krwi, ale także wywiera korzystny wpływ na czyn­niki ryzyka miażdżycy współistniejące z nadciśnieniem. Ostatnio wiele uwagi poświęca się ba­daniom znanym pod akronimem DASH (Dietary Approaches to Stop Hyperten­sion). Stwierdzono, że dieta bogata w jarzyny, owoce, z ograniczeniem tłuszczów nasyconych wywiera znaczący efekt hipotensyjny u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Współczesna medycyna dysponuje wie­loma skutecznymi lekami hipotensyjnymi. Należą do nich m.in. leki moczopędne, leki beta-adrenolityczne. Podkreśla się zalety leków hipotensyjnych o długim czasie działania, które umożliwiają równomierne obniżenie ci­śnienia krwi w ciągu doby. Zmniejszają też wzrost ciśnienia krwi w godzinach rannych, który związany jest z większą częstością występowania incydentów sercowo-naczyniowych.

Zapobieganie nadciśnieniu tętniczemu

Istotne znaczenie w zapobieganiu nadciśnieniu tętniczemu ma wykonywanie systematycznych pomiarów ciśnienia tętniczego. Powinny być przeprowadzane przez lekarzy wszystkich specjalności. Wyrażany jest pogląd, że każdy członek społeczeństwa powinien mieć wykony­wany pomiar ciśnienia krwi raz w roku. Takie postępowanie może w znaczący spo­sób zwiększyć wykrywalność nadciśnienia tętniczego w ogólnej populacji. Szczególnie ważna jest odpowiednio częsta kontrola ciśnienia u osób z obciąża­jącym wywiadem rodzinnym w kierunku nadciśnienia tętniczego, zwłaszcza u osób w młodym wieku. Dotyczy to także osób z wysokim prawidłowym ciśnieniem krwi (130-139 mm Hg skurczowe i 85-89 mm Hg rozkurczowe), które związane jest ze zwiększonym ryzy­kiem wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego. Dla profilaktyki nadciśnienia tętniczego duże znaczenie ma przyswojenie właściwych nawyków żywieniowych, ograniczenie spożycia soli i alkoholu, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz przestrzeganie odpowiedniej aktywności fizycznej. Należy bezwzględnie zwalczać nałóg palenia tytoniu.

Rate this post